Người thầy trong thương trường: Vì sao doanh nhân giỏi vẫn cần một mentor?

Càng lên cao, càng ít người dám nói thật với mình — đó là lúc một người thầy trở nên quý hơn mọi khóa học.
Một chủ doanh nghiệp trẻ từng kể với tôi về cú ngã đầu tiên của mình: ký hợp đồng với một đối tác lớn mà không kiểm tra kỹ điều khoản thanh toán, để rồi sáu tháng sau dòng tiền cạn kiệt vì khách trả chậm. “Nếu lúc đó có ai đó từng trải qua chuyện này ngồi cạnh và nói với tôi một câu thôi, tôi đã không mất gần một năm để gỡ”, anh nói. Câu chuyện ấy không hiếm. Thương trường có những bài học chỉ có thể học bằng tiền và thời gian — trừ khi có một người thầy đi trước chỉ cho mình đường vòng.
Mentor, hay người dẫn dắt, là khái niệm không còn xa lạ, nhưng nhiều doanh nhân vẫn hiểu nó một cách mơ hồ. Có người nghĩ mentor là thầy dạy, có người nghĩ đó là một dạng cố vấn trả phí, có người lại nghĩ chỉ startup mới cần mentor. Thực ra, càng làm lâu, càng lên cao, doanh nhân càng cần một người như thế.
Mentor khác thầy dạy ở chỗ nào
Thầy dạy truyền kiến thức, mentor truyền kinh nghiệm. Kiến thức có thể học từ sách, từ khóa học, từ video. Kinh nghiệm thì không. Kinh nghiệm là thứ người ta rút ra từ những lần thất bại thật, những quyết định sai thật, những đêm mất ngủ thật. Một mentor giỏi không nói với bạn nên làm gì theo lý thuyết, mà kể cho bạn nghe họ đã làm gì trong tình huống tương tự, và cái giá họ đã trả.
Điểm khác biệt quan trọng nữa là mentor không làm thay bạn. Họ không ký hợp đồng thay bạn, không sa thải nhân viên thay bạn, không chịu trách nhiệm thay bạn. Họ chỉ đặt câu hỏi đúng, chỉ ra góc khuất bạn chưa thấy, và đôi khi nói thẳng một sự thật khó nghe mà nhân viên hay đối tác không dám nói. Trong một tổ chức mà càng lên cao càng ít người dám phản biện, một tiếng nói thẳng là thứ vô giá.
Tìm mentor ở đâu
Mentor hiếm khi xuất hiện qua quảng cáo. Họ thường đến từ những mối quan hệ thật: một đàn anh trong ngành, một đối tác cũ, một người thầy thời đại học, một doanh nhân lớn tuổi trong cùng hiệp hội. Cách tốt nhất để tìm mentor không phải là đi xin, mà là tạo ra lý do để người ta muốn giúp mình: làm việc nghiêm túc, hỏi những câu hỏi có suy nghĩ, và cho thấy mình thật sự lắng nghe.
Một buổi cà phê mỗi tháng với một người đi trước có thể đáng giá hơn mười khóa học. Nhưng để có buổi cà phê đó, bạn phải là người chủ động: chủ động liên hệ, chủ động đặt câu hỏi, chủ động kể về khó khăn của mình một cách cụ thể. Người bận rộn không có thời gian cho những cuộc trò chuyện chung chung, nhưng họ thường sẵn lòng dành thời gian cho người trẻ biết mình đang vướng ở đâu.
Làm học trò cho ra học trò
Có mentor rồi, việc còn lại là làm học trò cho đúng. Điều này nghe dễ mà khó. Nhiều người tìm mentor chỉ để nghe những điều mình muốn nghe, và khi mentor nói trái ý thì bỏ ngoài tai. Có người hỏi ý kiến khắp nơi nhưng cuối cùng không làm theo ai, vì thật ra họ chỉ muốn được xác nhận quyết định mình đã đưa ra từ trước.
Làm học trò tốt nghĩa là kể thật về tình hình của mình, kể cả những phần xấu hổ. Mentor không thể giúp nếu bạn chỉ kể phần đẹp. Nó cũng nghĩa là sau khi nghe lời khuyên, hãy thử làm theo, rồi quay lại báo cáo kết quả — dù kết quả có tốt hay không. Một mối quan hệ mentor chỉ bền khi cả hai bên đều thấy mình được tôn trọng: người thầy thấy lời khuyên của mình được lắng nghe, người học trò thấy mình thật sự tiến bộ.
Cuối cùng, quan hệ thầy trò trong kinh doanh cũng có vòng đời của nó. Sẽ đến lúc học trò đủ lớn để tự đi, thậm chí vượt qua thầy. Đó không phải là sự phản bội mà là thành công lớn nhất của người thầy. Và khi ấy, điều đẹp nhất mà một doanh nhân có thể làm là quay lại làm mentor cho một người trẻ khác — để bài học không dừng lại ở mình, mà tiếp tục đi xa hơn.



