Thị trường bột cá toàn cầu và vị thế của Việt Nam

Việt Nam đã đạt kim ngạch xuất khẩu bột cá 300 triệu USD vào cuối năm 2025, một con số phản ánh tiềm năng khổng lồ của ngành công nghiệp phụ phẩm thủy sản quốc gia. Theo báo cáo của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), bột cá hiện đang là một trong những nguyên liệu quan trọng nhất cho thực phẩm chăn nuôi và nông nghiệp.

Tiềm năng xuất khẩu bột cá của Việt Nam

Trong năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu bột cá của Việt Nam đạt khoảng 300 triệu USD, chưa bao gồm tiêu thụ nội địa. Dữ liệu này cho thấy thị trường quốc tế vẫn còn nhiều không gian tăng trưởng, nhất là khi nhu cầu protein thực vật và động vật tăng mạnh trên toàn cầu.

Những lợi thế sản xuất nội địa

Việt Nam sở hữu nguồn nguyên liệu dồi dào nhờ sản lượng thủy sản ngày càng tăng: năm 2025, tổng sản lượng thủy sản đạt 9,95 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm 6,1 triệu tấn. Sự dồi dào này cung cấp khối lượng phế phẩm (đầu, xương, nội tạng) để chế biến thành bột cá, giảm đáng kể chi phí đầu vào so với các nước nhập khẩu nguyên liệu.

Trung Quốc – khách hàng nhập khẩu bột cá lớn nhất

Theo số liệu của VASEP, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 90 % tổng lượng nhập khẩu bột cá trên thế giới, khiến nó trở thành thị trường chiến lược quan trọng nhất cho nhà xuất khẩu Việt Nam. Trong khi Peru giữ vị trí nhà sản xuất hàng đầu với 20 % sản lượng toàn cầu, Trung Quốc vẫn là người tiêu thụ lớn nhất, tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng kênh bán hàng.

Giá trị kinh tế và các đề xuất chính sách

Mặc dù giá trị xuất khẩu bột cá đạt 300 triệu USD, nhưng hiện vẫn được tính vào mã xuất khẩu của ngành chăn nuôi thay vì ngành thủy sản. VASEP đã kiến nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Cục Hải quan để điều chỉnh theo Thông tư số 11 của Bộ Tài chính, nhằm đưa bột cá vào danh mục quản lý riêng của ngành thủy sản, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và tăng tính minh bạch thống kê.

Doanh nghiệp tiêu biểu trong chuỗi giá trị

Ở Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty TNHH Phúc Lộc thu mua khoảng 60 tấn phế phẩm hằng ngày và sản xuất 4.000‑5.000 tấn bột cá mỗi năm, tạo doanh thu 72‑90 tỷ đồng. Nếu được hỗ trợ vốn và công nghệ, họ có thể nâng độ đạm lên 64 % và giảm nhập khẩu bột cá tới 140.000 tấn mỗi năm.

Trong khi đó, Công ty TNHH Tứ Hải đã chuyển đổi xương cá đục thành sản phẩm chế biến khô, xuất khẩu sang Nhật Bản với mức giá 10 USD/kg, mang lại 10‑12 tỷ đồng doanh thu hàng năm. Các viện nghiên cứu như Viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam cũng đang khai thác ghẹ tạp để sản xuất riêu ghẹ đóng hộp và bột chitosan, một nguyên liệu y tế và nông nghiệp có giá trị tới 1.000 USD/kg.

Những ví dụ trên chứng minh rằng việc tận dụng phế phụ phẩm không chỉ tăng giá trị chuỗi cung ứng mà còn góp phần giảm thiểu rác thải, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn xanh.

Triển vọng 2030 và những cơ hội mới

Theo dự báo, đến năm 2030, sản lượng phế phụ phẩm tôm sẽ đạt 650.000 tấn, giá trị ước 80‑100 triệu USD; cá tra sẽ cung cấp hơn 1,3 triệu tấn, giá trị trên 500 triệu USD. Ngoài bột cá và dầu cá, các công nghệ mới như chiết xuất peptide, enzyme sinh học, vật liệu sinh học từ vỏ tôm và da cá đang được nghiên cứu trên toàn cầu, mở ra thị trường cho các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

TS Phạm Quốc Huy, Trưởng Viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam nhấn mạnh, “Chính sách thuế ưu đãi, tín dụng xanh và hỗ trợ công nghệ sẽ là động lực quyết định cho doanh nghiệp đầu tư mạnh vào chuỗi giá trị phế phẩm”. Khi các bên liên quan – doanh nghiệp, nhà khoa học, cơ quan quản lý – phối hợp chặt chẽ, phế phẩm sẽ không còn là rác thải mà trở thành “vàng xanh” cho nền kinh tế biển.

Hãy theo dõi các diễn biến thị trường bột cá và cân nhắc các giải pháp tài chính, công nghệ để nắm bắt cơ hội tăng trưởng trong năm tới.