Thủy sản Việt Nam đã chạm mốc 11,3 tỷ USD trong năm 2025, mở ra cơ hội và thách thức mới trong kỷ nguyên thương mại xanh.

1. Tổng quan doanh thu năm 2025

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam tăng 12,4% so với 2024, đạt gần 11,3 tỷ USD. Đặc biệt, quý IV đóng góp 3,103 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước, trong đó tháng 12 một mình mang lại 954,5 triệu USD (+9,2%).

2. Các mặt hàng chủ lực

• Tôm tiếp tục dẫn đầu với kim ngạch khoảng 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với 2024. Trong đó, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD nhờ nhu cầu mạnh ở Trung Quốc và các thị trường châu Á.

• Cá tra đạt 2,19 tỷ USD (+8%), cho thấy thị trường ổn định sau giai đoạn trầm lắng.

• Cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12%). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8% trong quý IV do áp lực từ quy định MMPA và thẻ vàng IUU.

3. Thị trường và chiến lược doanh nghiệp

Thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Hồng Kông, ghi nhận mức tăng trưởng 22,9% trong quý cuối năm. Các doanh nghiệp đã tận dụng “điểm tựa” địa lý và kênh phân phối linh hoạt để tối ưu vòng quay đơn hàng.

Ở Mỹ, doanh nghiệp phải đối mặt với hạn chế MMPA và lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 cho 12 loài cá không được công nhận. Thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố cuối tháng 2/2026, khiến nhiều công ty điều chỉnh lịch giao hàng và hồ sơ tuân thủ.

Những doanh nghiệp dẫn đầu năm 2025 gồm:

• STAPIMEX – 309,8 triệu USD
• Minh Phú (Cà Mau & Hậu Giang) – trên 542 triệu USD
• Vĩnh Hoàn – 249,0 triệu USD (cá tra)

Họ đã nhanh chóng chuyển hướng sang các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và thị trường Trung Quốc (2,4 tỷ USD) khi thị trường Mỹ gặp khó khăn.

4. Thách thức xanh hoá và quy định mới

Quý IV 2025 cho thấy áp lực ngày càng tăng từ các rào cản kỹ thuật: thẻ vàng IUU, quy định MMPA và yêu cầu chứng chỉ xanh. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải:

1. Minh bạch hoá chuỗi cung ứng, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc.
2. Nâng chuẩn kiểm soát chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường.
3. Đa dạng hoá “giỏ thị trường” để giảm rủi ro phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

5. Định hướng 2026: Từ doanh thu sang năng lực thích ứng

Năm 2026, thành công sẽ không chỉ đo bằng kim ngạch mà còn bằng khả năng đáp ứng yêu cầu thương mại xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và chuyển dịch thị trường nhanh chóng.

Đối với nhóm tôm và hải sản chế biến, chiến lược nên tập trung vào tăng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng, tối ưu chuỗi lạnh và chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng để thâm nhập kênh bán lẻ hiện đại.

Đối với nhóm khai thác, ưu tiên quản trị tuân thủ: nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc, và đáp ứng quy định bảo vệ động vật biển để duy trì uy tín trên các thị trường khó tính.

Như vậy, con số 11,3 tỷ USD là cột mốc đáng ghi nhận, nhưng cũng là lời nhắc rằng “trần tiêu chuẩn” ngày càng cao. Doanh nghiệp cần chuẩn bị cho một năm 2026 đầy thách thức nhưng cũng đầy tiềm năng nếu biết khai thác đúng chiến lược xanh hoá.