Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra khung chỉ đạo “3 có, 2 không” cho mọi dự án đường sắt quốc gia, nhằm bảo đảm lợi ích tối đa và ngăn ngừa tham nhũng.

1. Nguyên tắc “6 Rõ” – Quản lý dự án chặt chẽ

Ban Chỉ đạo được yêu cầu thực hiện “6 rõ”: người, việc, thời gian, trách nhiệm, sản phẩm, thẩm quyền. Mỗi công việc phải có người chịu trách nhiệm, báo cáo định kỳ và được đánh giá.

2. “3 Tập trung” – Lãnh đạo, lực lượng, nguồn lực

Đầu tư phải tập trung vào lãnh đạo cao nhất, đội ngũ chuyên môn và nguồn lực tài chính, vật tư. Người đứng đầu dự án phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm.

3. Tiêu chí “3 có, 2 không”

• 3 có: lợi ích cho Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.
• 2 không: không có tham nhũng, không lãng phí tài sản, tiền bạc.

Theo số liệu của Bộ GTVT, đến cuối 2026 Việt Nam sẽ có hơn 4.500 km đường sắt, trong đó 1.200 km là các tuyến cao tốc.

4. Các Nghị định khẩn trương ban hành

Trong vòng 15 ngày, các Nghị định sẽ quy định chi tiết: (i) hướng dẫn Luật Đường sắt; (ii) tiêu chí lựa chọn nhà thầu và hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh); (iii) tiêu chuẩn thiết kế kỹ thuật tổng thể.

5. Đào tạo nguồn nhân lực và công nghiệp đường sắt

Bộ Xây dựng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam sẽ triển khai Đề án đào tạo, xây dựng lộ trình chi tiết để đáp ứng nhu cầu nhân lực, đặc biệt cho tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

6. Dự án trọng điểm

6.1 Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam

Hướng tuyến đang được xác định, công nghệ 350 km/h sẽ được lựa chọn dựa trên đánh giá kinh tế‑kỹ thuật. Các hình thức đầu tư công‑PPP sẽ được soạn thảo trước 15/01/2026.

6.2 Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng

Hoàn thành báo cáo NCKT tháng 3/2026, phê duyệt dự án tháng 7/2026 và khởi công các hạng mục chính từ tháng 12/2026. Đàm phán vay vốn sẽ được Bộ Tài chính và Bộ Ngoại giao đẩy nhanh trong Q1/2026.

6.3 Tuyến Hà Nội – Lạng Sơn và Hải Phòng – Móng Cái

Quận Quảng Ninh sẽ được giao làm chủ đầu tư, đồng thời ký thỏa thuận kỹ thuật với Trung Quốc để hoàn thành quy hoạch trong năm 2026.

6.4 Dự án đường sắt đô thị Hà Nội và TP.HCM

Hai thành phố sẽ tự chủ triển khai, đồng thời Bộ Xây dựng cùng Bộ Khoa học và Công nghệ chuẩn hoá tiêu chuẩn đô thị, với mục tiêu hoàn thành vào tháng 6/2026. TP.HCM dự kiến khởi công tuyến Bến Thành – Tham Lương trước 19/01/2026.

Thủ tướng cũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phối hợp giải quyết vướng mắc về giải phóng mặt bằng, bồi thường và tài chính, nhằm đảm bảo tiến độ và chất lượng của các dự án.

Với khung “3 có, 2 không”, Việt Nam đang hướng tới một hệ thống đường sắt hiện đại, an toàn và sinh lợi, đồng thời tạo ra hàng ngàn việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Chính phủ đã công bố Nghị định 4/2026/NĐ-CP, xác định 8 tiêu chí quan trọng để lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ và hàng hóa công nghiệp cho các dự án đường sắt.

Với quy mô đầu tư lên tới hàng trăm tỷ đồng, các dự án đường sắt quốc gia cần một khung chuẩn minh bạch, giúp tránh rủi ro tài chính và kỹ thuật. Nghị định này không chỉ quy định quy trình giao nhiệm vụ, đặt hàng mà còn đưa ra bộ tiêu chí chi tiết, dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của Bộ Giao thông Vận tải và các dự án lớn như đô thị nhanh Hà Nội – Nội Bài.

8 tiêu chí chính được đề ra

1. Phù hợp chức năng, nhiệm vụ và giấy phép kinh doanh: Nhà cung cấp phải có đăng ký ngành nghề, giấy phép hoạt động tương thích với nhiệm vụ được giao.
2. Trạng thái pháp lý ổn định: Không đang trong quá trình giải thể, không bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và không rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán.
3. Năng lực tài chính:
   • Giá trị tài sản ròng năm tài chính gần nhất phải không âm.
   • Doanh thu bình quân 3 năm gần nhất tối thiểu 8.000 tỷ đồng (đối với doanh nghiệp trên 3 năm) hoặc vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng (doanh nghiệp dưới 3 năm).
   • Đối với vốn đầu tư nước ngoài, ít nhất 35% vốn phải do nhà đầu tư trong nước nắm giữ.
4. Cơ sở vật chất: Đủ nhà xưởng, kho, máy móc, dây chuyền công nghệ, ưu tiên những đơn vị có trung tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ đường sắt hiện đại.
5. Năng lực nhân sự: Đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, kỹ thuật viên phải có trình độ, chứng chỉ và kinh nghiệm phù hợp.
6. Kinh nghiệm thực hiện:
   • Có giải pháp kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, cam kết nội địa hoá sản phẩm theo lộ trình của Bộ Công Thương.
   • Đã thực hiện ít nhất một dự án tương tự hoặc có hợp đồng hợp tác với đối tác có kinh nghiệm trong ngành.
   • Cam kết chuyển giao công nghệ (đối với đối tác nước ngoài) và có kế hoạch bảo hành, bảo trì dài hạn.
7. Chất lượng sản phẩm: Phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, có quy trình kiểm soát chất lượng, chứng nhận hợp chuẩn/hợp quy hoặc cam kết cung cấp khi bàn giao.
8. Chi phí và giá cả: Giá phải cạnh tranh, minh bạch, không vượt dự toán và phải được phê duyệt bởi cơ quan có thẩm quyền.

Áp dụng thực tiễn

Ví dụ, công ty XYZ – một doanh nghiệp Việt Nam thành lập hơn 5 năm – đã đáp ứng tiêu chí tài chính với doanh thu 9,5 nghìn tỷ đồng trong 3 năm gần nhất và sở hữu nhà máy sản xuất thiết bị đường sắt có quy mô 20.000 m². Nhờ đó, họ được lựa chọn làm nhà cung cấp chính cho dự án nâng cấp tuyến Hà Nội – Nội Bài, đồng thời cam kết nội địa hoá 60% linh kiện trong vòng 3 năm.

Kết luận

Việc công bố Nghị định 4/2026 tạo ra một khung chuẩn rõ ràng, giúp các nhà thầu trong và ngoài nước hiểu rõ yêu cầu và chuẩn bị tốt hơn. Điều này không chỉ giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất nội địa và đảm bảo giá thành cạnh tranh cho các dự án đường sắt quốc gia.

Bạn là doanh nghiệp đang quan tâm tới cơ hội tham gia đấu thầu trong lĩnh vực công nghiệp đường sắt? Hãy kiểm tra lại các tiêu chí trên và chuẩn bị hồ sơ đáp ứng ngay hôm nay.